5651 Sayılı Kanun ve Erişim Engeli: Site Sahipleri İçin Özet

Türkiye'de bir siteye erişim engellendiğinde bilgilendirme sayfalarında sıkça 5651 sayılı Kanun görülür. Kanunun tam adı "İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun"dur. Bu yazıda site sahiplerinin bilmesi gereken temel noktaları sade bir dille özetliyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kendi durumunuz için bir avukata danışın.

Kanun neyi düzenler?

5651 sayılı Kanun, internetteki yayınlarla ilgili tarafların (içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı) sorumluluklarını ve hangi durumlarda içeriğin çıkarılması ya da erişimin engellenmesi kararı verilebileceğini düzenler.

İki kavramı ayırmak önemlidir:

• Erişimin engellenmesi: İçeriğe Türkiye'den, operatörler üzerinden erişilmesinin engellenmesidir. İçerik yayında kalır, yalnızca Türkiye'den ulaşılamaz.
• İçeriğin çıkarılması: İçeriğin yayınlandığı yerden kaldırılmasıdır.

Hangi madde hangi durumu kapsar?

8. madde: katalog suçlar

Kanunun 8. maddesi, belirli suçlarla ilgili içeriklere erişimin engellenmesini düzenler. BTK'nın açıklamasına göre bu katalog suçlar şunlardır: intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama ve Atatürk aleyhine işlenen suçlar. 2020'de listeye 7258 sayılı Kanun'daki yasa dışı bahis suçları da eklendi.

Bu kapsamdaki kararlar mahkemeler ya da kanunda belirtilen durumlarda idari olarak verilir ve BTK üzerinden yürütülür. Karar bildirildikten sonra en geç 4 saat içinde uygulanır.

8/A maddesi: gecikmesinde sakınca bulunan haller

8/A maddesi, yaşam hakkının, kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması gibi gerekçelerle, gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda içeriğin çıkarılması ya da erişimin engellenmesini düzenler.

Kararı Cumhurbaşkanlığı ya da ilgili bakanlıkların talebi üzerine BTK Başkanı verirse, karar 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Hâkim 48 saat içinde karar vermezse karar kendiliğinden kalkar.

9/A maddesi: özel hayatın gizliliği

Özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini düşünen kişiler, ilgili içeriğe (URL bazında) erişimin engellenmesini isteyebilir. Talep Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB) aracılığıyla uygulanır ve 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunulur.

ESB ve 8 ile 8/A dışındaki kararlar

2014'te kurulan ESB, 8 ve 8/A maddeleri kapsamı dışındaki tüm içerik çıkarma ve erişim engeli kararlarının uygulanmasını sağlar (m. 6/A).

9. madde artık yok: Kişilik hakları ihlalinde sulh ceza hâkimliğine başvuruyu düzenleyen 9. madde, Anayasa Mahkemesi'nin 11 Ekim 2023 tarihli kararıyla (E.2020/76, K.2023/172) iptal edildi. İptal 10 Ekim 2024'te yürürlüğe girdi. Eski kaynaklarda bu madde hâlâ geçerliymiş gibi anlatılabilir.

Karar nasıl uygulanır?

1. Karar verilir (mahkeme ya da yetkili makam).
2. Karar, kapsamına göre BTK ya da ESB aracılığıyla erişim sağlayıcılara (operatörlere) iletilir.
3. Her operatör kararı kendi altyapısıyla uygular: DNS engeli, SNI engeli, IP engeli ya da engel bilgilendirme sayfası. Ayrıntılar: DNS, SNI ve IP engeli farkları.

Bu son adım, site sahipleri için pratikte en önemli olanıdır. Karar tek olsa da uygulaması operatörden operatöre farklı zamanda ve farklı yöntemle gerçekleşebilir. Bu yüzden resmi kayıt ile sitenin fiili durumu arasında fark görülebilir. Ayrıntılar: BTK sorgusunda görünmeyen engeller.

Bir kararın olup olmadığını nereden öğrenirim?

• BTK Site Bilgileri Sorgu: internet.btk.gov.tr/sitesorgu. "Ayrıntılı sorgula" seçeneğiyle erişimin hangi karara dayandığını görebilirsiniz.
• e-Devlet ESB sorgusu: "ESB Web Sitesi Erişim Engeli Sorgulama" hizmeti, ESB'ye ulaşan kararları gösterir.
• Fiili durum: Sitenin şu an Türkiye'den açılıp açılmadığını görmek için ücretsiz BTK sorgulama aracını kullanın.

Adım adım rehber: BTK sorgulama nasıl yapılır?

Karara itiraz

Erişim engelleme kararlarına karşı kanunda öngörülen itiraz yolları vardır. İtirazın nereye ve hangi sürede yapılacağı, kararın türüne ve dayanağına göre değişir. BTK kararları için e-Devlet'te ayrıca bir itiraz başvurusu hizmeti bulunmaktadır. Süreler kısa olabileceği için bir avukata vakit kaybetmeden danışmanız önerilir.

Site sahibi olarak ne yapmalı?

• Domaininizi sürekli izleyin. Engel haber vermeden gelir. Banpeek domainlerinizi 2 dakikada bir Türkiye'deki ev bağlantılarından kontrol eder ve engel doğrulandığı an Telegram'dan bildirir. Ayrıntılar: domain engel takip botu.
• Engelin türünü ve kapsamını belirleyin. Hangi operatörlerde ve hangi yöntemle uygulandığını bilmek, sonraki adımları planlamayı kolaylaştırır.
• Resmi kaydı kontrol edin ve gerekiyorsa hukuki destek alın.

Sık Sorulan Sorular

5651 sayılı Kanun ne zaman çıktı?

5651 sayılı Kanun 23 Mayıs 2007'de Resmî Gazete'de yayımlandı ve o tarihten bu yana birçok kez değiştirildi. Güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden okuyabilirsiniz.

Erişim engeli ile içeriğin çıkarılması aynı şey mi?

Hayır. Erişim engelinde içerik yayında kalır ama Türkiye'den ulaşılamaz. İçeriğin çıkarılmasında içerik yayından kaldırılır.

Erişim engeli kararını kim uygular?

Kararlar BTK ya da ESB aracılığıyla erişim sağlayıcılara (operatörlere) iletilir ve her operatör kararı kendi altyapısında uygular.

Engel kararı tüm operatörlerde aynı anda mı uygulanır?

Her zaman değil. Operatörler arasında uygulama zamanı ve yöntemi farklı olabilir.

Domainimin engellendiğini nasıl hemen öğrenirim?

Domaininizi sürekli izleyen bir servis kullanın. Banpeek engeli doğruladığı an Telegram, Slack, Discord, Microsoft Teams ya da webhook ile bildirim gönderir.