DNS Engeli, SNI Engeli ve IP Engeli: Türkiye'de Erişim Engeli Nasıl Uygulanır?
DNS engeli, SNI engeli, IP engeli ve HTTP engel sayfası nasıl çalışır? Her birinin belirtisi nedir ve Türkiye'den nasıl tespit edilir?
Bir domain hakkında erişim engeli kararı verildiğinde karar operatörlere iletilir. Ama operatörler bu kararı tek bir teknik yöntemle uygulamaz. Aynı domain bir operatörde DNS seviyesinde, başka bir operatörde bağlantı seviyesinde engellenebilir. Engelin türünü bilmek, hem doğru teşhis koymak hem de doğru tepkiyi vermek için önemlidir.
Bu yazıda Türkiye'de görülen dört engel yöntemini, her birinin nasıl çalıştığını ve nasıl tespit edildiğini anlatıyoruz.
Önce kısa bir hatırlatma: bir site nasıl açılır?
Tarayıcıya ornek.com yazdığınızda üç adım gerçekleşir:
- DNS sorgusu: Bilgisayarınız "ornek.com'un IP adresi ne?" diye bir DNS sunucusuna sorar. Bu sunucu genellikle operatörünüzündür.
- Bağlantı: Bilgisayarınız o IP adresine bağlanır. HTTPS sitelerde bağlantının başında, hangi siteye bağlanmak istediğinizi belirten SNI (Server Name Indication) bilgisi şifrelenmeden gönderilir.
- Sayfa: Sunucu sayfayı gönderir.
Engel bu adımlardan herhangi birinde devreye girebilir.
DNS engeli
Nasıl çalışır: Operatörün DNS sunucusu, engelli domain sorulduğunda gerçek IP yerine bir engel adresi döndürür ya da domain yokmuş gibi cevap verir. Tarayıcı engel adresine gittiğinde genellikle "Bu siteye erişim engellenmiştir" yazan bir bilgilendirme sayfası görür.
Belirtisi: Bilgilendirme sayfası ya da "sunucu bulunamadı" hatası.
Nasıl tespit edilir: Operatörün DNS sunucusundan gelen cevap, bağımsız bir DNS sunucusunun cevabıyla karşılaştırılır. Operatör farklı bir adres veriyorsa ve bu adres bilinen bir engel adresiyse, DNS engeli vardır.
Dikkat: Yeni engellerin önemli bir kısmı ilk anda yalnızca DNS seviyesinde uygulanır. Operatör DNS'i yerine başka bir DNS kullanan ölçüm noktaları bu engeli görmez. Doğru tespit için kontrolün operatörün kendi DNS'iyle yapılması gerekir.
SNI engeli
Nasıl çalışır: Bağlantının başında gönderilen SNI bilgisi şifrelenmemiştir. Operatörün ağındaki filtreleme sistemi bu bilgiyi okur, engelli bir domain görürse bağlantıyı keser.
Belirtisi: Tarayıcıda ERR_CONNECTION_RESET ya da "bağlantı sıfırlandı" hatası. DNS doğru IP'yi verir, ama bağlantı kurulamaz.
Nasıl tespit edilir: Aynı IP'ye farklı bir alan adıyla bağlantı kurulabiliyorsa, ya da aynı domain yurt dışından sorunsuz açılıyorsa ve Türkiye'den bağlantı sürekli tam aynı noktada kesiliyorsa, SNI engeli vardır. Tek bir kesinti ağ dalgalanması da olabilir; bu yüzden birkaç deneme yapılmalıdır.
IP engeli
Nasıl çalışır: Sitenin barındığı IP adresine giden trafik tamamen engellenir.
Belirtisi: Bağlantı zaman aşımına uğrar. Aynı IP'yi paylaşan başka siteler de açılmaz.
Nasıl tespit edilir: IP'ye Türkiye'den hiç bağlanılamıyor ama yurt dışından bağlanılabiliyorsa IP engeli olasılığı yüksektir. IP engeli, aynı sunucuda barınan masum siteleri de etkileyebildiği için domain engeline göre daha az görülür.
HTTP engel sayfası ve HTTP 451
Nasıl çalışır: Şifresiz HTTP isteklerinde operatör isteği yakalayıp engel bilgilendirme sayfasına yönlendirebilir. Bazı durumlarda sunucu ya da ara sistem HTTP 451 ("yasal nedenlerle erişilemiyor") kodu döndürür.
Belirtisi: Bilgilendirme sayfası ya da 451 kodu.
Nasıl tespit edilir: Sayfanın içeriğinde engel bilgilendirme metni, 5651 sayılı Kanun'a ya da BTK'ya atıf aranır. 451 kodu yalnızca Türkiye'den geliyorsa yasal engeldir; her yerden geliyorsa site kendini kapatmıştır.
Özet tablo
| Engel türü | Nerede devreye girer | Tipik belirti |
|---|---|---|
| DNS engeli | DNS sorgusu | Bilgilendirme sayfası ya da "sunucu bulunamadı" |
| SNI engeli | HTTPS bağlantısının başı | "Bağlantı sıfırlandı" |
| IP engeli | Ağ seviyesi | Zaman aşımı, aynı IP'deki tüm siteler etkilenir |
| HTTP engeli / 451 | Sayfa isteği | Bilgilendirme sayfası, HTTP 451 |
Engel türünü otomatik tespit etmek
Bu kontrolleri her domain için elle yapmak mümkün değildir. Banpeek her kontrolde operatörün DNS cevabını, HTTPS bağlantısını ve sayfa içeriğini birlikte değerlendirir. Gerekirse sonucu yurt dışıyla karşılaştırır. Bildirimde engelin türünü de yazar: "DNS engel IP'si döndü", "TLS bağlantısı kesiliyor (SNI engeli)", "engel sayfası döndü" gibi. Tek bir domaini hemen kontrol etmek için ücretsiz BTK sorgulama aracını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye'de en yaygın engel yöntemi hangisi?
Alan adı bazlı engeller (DNS ve SNI) en yaygın olanlardır. Uygulama yöntemi operatöre göre değişebilir.
Aynı domain bir operatörde DNS, diğerinde SNI ile engellenebilir mi?
Evet. Her operatör kararı kendi altyapısıyla uygular. Bu yüzden engel türü operatörden operatöre farklı görünebilir.
SNI engeli ile sunucu arızası nasıl ayırt edilir?
Site yurt dışından sorunsuz açılıyor ve Türkiye'den yapılan bağlantılar tekrar tekrar aynı noktada kesiliyorsa SNI engeli olasılığı yüksektir. Sunucu arızasında site yurt dışından da açılmaz.
DNS engelini tespit etmek için hangi DNS'i kullanmalıyım?
Engeli görmek için operatörün kendi DNS sunucusunun cevabı gerekir. Bağımsız bir DNS sunucusunun cevabı ise karşılaştırma için kullanılır.
